New Monasticism .NL !!!
Ik ben aan het broeden op een serie bijeenkomsten over het onderwerp “new monasticism“. In de VS is er inmiddels een behoorlijke bekendheid met dit verschijnsel rondom personen als Shane Claiborne en Stanley Hauerwas. De situatie in NL is niet te vergelijken, en toch zou ik erg heel serieus naar willen kijken.
1) Wat kunnen we leren van de oude monastieke traditie? Van de woestijn-kloosters tot Keltische traditie, van benedictijns tot franciscaans… Iona, Lindesfarne, Taize… Wat zijn de “regels“, de geloften en hoe werkte dat in de oude kloosterorden? Wat was hun plaats in de maatschappij van toen? Welke rol hadden de klooster?
2) Wat zijn moderne interpretaties van de monastieke traditie? Ik denk aan boeken van Wil Derkse en Anselm Grun. Wat is de waarde van monastieke spiritualiteit voor vandaag?
3) Wat kunnen we leren van “New Monasticism” in de VS? Wat zijn hun bronnen? Hoe interpreteren ze de oude monastieke geloften? Wat leren we van de “12 marks of New Monasticism”? Is het sustainable? Wat zijn de verschillen tussen de VS en Europa (vooral verschil in opvatting van de staat omtrent armoede en zorg)?
4) Welke theologische en filosofische bronnen zijn er voor een hedendaagse monastieke traditie? Wat is een gemeenschap in deze post-industriële tijd? Wat is de verhouding tussen gemeenschap (kerk) en staat als het gaat om verantwoordelijkheid? Ik denk aan filosofen als Zygmunt Bauman en theologen als Karl Barth en Stanley Hauerwas.
5) Op welke issues gaat een nieuwe monastiek traditie in Europa zich richten? Zorg? Onderwijs? Milieu? Bio-diversiteit? Voedsel? Energie? Eenzaamheid? Multi-culti? Wat zijn de trends, de grote issues en hoe gaat het leven er in Europa op middellange tot lange termijn uit zien? Is Nieuwe Monastiek het antwoord op nieuwe uitdagingen? Of moeten we toch aan kerken, gemeentestichting of Emerging Church / Urban Expression denken? Of beide? De kerk als klooster?
6) Hoe gaat een nieuwe monastieke “orde” zich organiseren? Koopt ze een oud klooster? Is ze volledig fluide en/of web-based? Gaat ze verhuizen naar een achterstandswijk? Zijn er regels? Is er differentiatie tussen “light” en “heavy” of “hard-core” monastiek? Hoe zit het leiderschap er uit? Zijn de dragers van cultuur en wetenschap?
7) Wat is de verhouding stad-land mbt. een nieuwe monastieke traditie? Wat kunnen stedelingen leren van bijv. de Eemlandhoeve van Jan Huijgen in Bunschoten?
8) Wie gaat dit oppakken? Is dit iets voor kerken? Kleine organisaties als Emerging Netwerk of Urban Expression? Parakerkelijke organisaties? Geen idee… Misschien gewoon de RKK? Wil jij meedenken?
Blog reactie van Jan Wolsheimer hier en deze van Karel Smouter en Brambonius en Jos Douma.
Zie ook mijn eerdere flirt met Monastic.
In het ND vandaag een artikel over 800 jaar Fransiscanen.
Prachtig, Johan, dat je deze handschoen oppakt. Afgaande op de hoeveelheid mails en reacties die ik krijg op onze gemeenschapsplannen in A’dam, is dit echt iets dat ‘in de lucht’ hangt. Meer inhoudelijk reageer ik later.
Ik sluit me vooralsnog verder aan bij de reactie van Martijn, en voeg daar aan toe dat er altijd ook een christen-anarchistische stroming geweest is, denk aan de Woodbrookers en de Catholic Worker beweging, die in NL ook wel enige voet aan de grond hebben. Ze hebben, meen ik, zelfs een blaadje.
Comment by karel — April 14, 2009 @ 8:54 am
Hoi Johan, ja, dit heeft mijn hart! Zie mijn wat uigebreide reactie op mijn weblog
Comment by Jan Wolsheimer — April 14, 2009 @ 8:56 am
Ha Johan, leuk dat je dit oppakt! Ben benieuwd. Wat ik nog dacht: er zijn momenteel al een aantal ‘kloosterordes’ / leefgemeenschappen in Nederland. Lijkt me goed om daar ook van te leren. Zie bijvoorbeeld de Gemeenschap Oudezijds 100 in Amsterdam.
http://www.nd.nl/artikelen/2009/januari/19/-blijven-daar-is-de-kerk-goed-in-
Comment by Martijn — April 14, 2009 @ 9:40 am
Hoi,
Interessante vragen Johan. Ik (wij) zijn erg geïntresseerd in het New Monasticism. We zijn zelfs meerdere malen serieus op zoek gegaan naar oude kloosters/gebouwen :-P
Ik ben met je eens dat het in de VS een stuk bekender aan het geraken is, met name door mensen als Shane Clairborne, maar ik denk dat er in NL ook een hoop interesse voor bestaat. Ik sprak vorige week nog met iemand (mijn leeftijd) die enorm geïnspireerd is door de Ooster Orthodoxe kerk, maar ook de woestijnvaders en de monastiek in het algemeen.
Wat mij interessant lijkt is om een discussie op gang te brengen over unieke aspecten van het New Monasticism en hoe deze passen in de NL context. Het monastieke leven heeft ons ongetwijfeld iets te leren in deze tijd. Of we de VS situatie met die in NL helemaal moeten vergelijken is maar de vraag, net als wat we precies moeten met de ‘12 marks’. De NL situatie (met haar Christendom achtergrond) is toch wel iets anders, dunkt me.
Waar, volgens mij, grote behoefte aan is en blijft is een ‘profetisch’ (’anarchistisch’ zelfs?) ‘geluid’: een praktische, maar radicale en authentieke visie op discipelschap en voorbeelden van ‘geloofsgemeenschappen in de marge’. Dit is natuurlijk helemaal ‘in lijn’ met het New Monasticism.
Het gevaar is, imho, dat we te snel weer focussen op vorm: dat er (in een gesprek rond NM) weer gesproken wordt over ‘wierook en wijn (of bier:-) )’ en minder over de achterliggende, profetische, kijk op discipelschap (’wat betekent het om Jezus te volgen in onze context’).
Dave
Comment by David Hund — April 14, 2009 @ 11:33 am
Hoi Johan, ‘k ben hier benieuwd naar. Goed initiatief. Naast de aandacht voor nieuwe gemeenschappen (inclusief het kopen/huren van kloosters etc.) ben ik ook benieuwd naar de toepassing van kloosterspiritualiteit in het dagelijkse privé leven, waarbij mensen hun huidige leven (temidden van niet-christenen en christenen) blijven leven, maar dan op een andere manier. ‘k Zie zeker de waarde van nieuwe gemeenschappen (en misschien kan het ook niet anders als het gaat om de monastieke traditie), die tegelijk een helende invloed hebben op de samenleving, maar zie ook het risico van ‘terugtrekken achter muren’. ‘k Ga graag voor de combinatie en ben benieuwd naar nieuwe vormen van oblaat zijn.
‘k Ben zelf in mijn studententijd in aanraking gekomen met Benedictijnse spiritualiteit. En bezoek regelmatig een klooster. Afgelopen najaar hebben we (Stadshartkerk Amstelveen) i.s.m. met een boekhandel een lezing georganiseerd met Wil Derkse. En in mei en juni hoop ik een leeskring te organiseren n.a.v. ‘Gezegend leven’ van Derkse, waar inmiddels al aardig wat belangstelling voor is.
‘k Ben benieuwd naar je vervolg.
Gr. Theodoor
Comment by Theodoor — April 14, 2009 @ 2:34 pm
Hoi Johan,
Erg interessant (en nog behoorlijk nieuw voor me). Ik moest toen ik dit alles las denken aan Sant’Egidio (www.santegidio.be), een christelijke lekengemeenschap, die het ‘gemeenschap zijn’ heel sterk koppelt met het maatschappelijk betrokken zijn. Sluit me aan bij bovenstaande reacties dat ‘vorm’ minder belangrijk is dan ‘relaties’ en dat ‘openheid’ in plaats van ‘muren optrekken’ wenselijk is.
Koen
Comment by Koen — April 14, 2009 @ 7:16 pm
en hopelijk ook ooit .be… Maar zelf ben ik daar niet klaar voor, en ik ken hier ook geen mensen die ermee bezig zijn…
Er is trouwens ook een niet-anabaptistische stroming van ‘new monasticism’, toch een beweging die zelf die term gebruikt, die ook wat dichter bij zit (oa Reading in engeland) en dat zijn de boiler rooms van de 24/7 gebedsbeweging. Veel middle-of-the-road evangelischer (althans in vergelijking met shane & co) en niet zo anarchistisch van aard, maar ik denk dat er wel iets in zit. En het laat zien dat het concept van evangelische nieuwe monastiek misschien wel op onverwachte manieren naar boven kan komen, helemaal anders dan de 12 marks, als het (zoals ik denk) een idee van de Heilige Geest is. Het boek ‘punk monk’ van Pete Greig was tot nu het enige wat ik erover gelezen heb, maar interessant als kennismaking met de beweging.
shalom
Bram
Comment by brambonius — April 14, 2009 @ 8:44 pm
ik heb ook op je vragen geantwoord op mijn blog
shalom
Bram
Comment by brambonius — April 15, 2009 @ 8:36 am
[...] III De nederlandse emercging church-theoloog Johan ter Beek schrijft op zijn blog over new monasticism, (zie ook bij mij neo-monastiek I en II ) en wil nadenken of het in nederland mogelijk is, en ik [...]
Pingback by neo-monastiek III « ‘blog van Brambonius’ — April 15, 2009 @ 9:36 am
Interessant om hierover na te denken. Maar is het niet nog leuker om het gewoon te gaan proberen? Nieuwe monastiek is net als seks, zou Herman Finkers zeggen: daar moet je niet over praten, dat moet je doen.
Er broeit inderdaad al wat, onder allerlei mensen. Volgens mij hebben ze geen nieuwe theorie nodig, maar vooral voorbeelden die laten zien dat het ook hier in Nederland kan. In een achterbuurt, of in een weiland. Met z’n drieën of met z’n twintigen.
En verder is het leuk om te melden dat we The Irresistible Revolution aan het vertalen zijn, die komt in het najaar uit bij Buijten & Schipperheijn als nieuwe aanwinst in de Time to Turn-reeks.
Comment by Frank Mulder — April 15, 2009 @ 10:19 am
@ Frank
Super! Goed nieuws… leve de time to turn-reeks!!
Helemaal mee eens: doen is iets waar we niet lang mee moeten wachten. Toch is het verschil met seks hierin geleden dat het zin heeft om er over na te denken. Ik zou graag binnen niet al te lange tijd een bijeenkomst willen beleggen (Karel stelt voor een monastiek festival ipv een symposium, goed idee!!) met zowel praktijk verhalen als theorie… nieuws volgt, nu lesgeven!
Comment by jjterbeek — April 15, 2009 @ 11:12 am
Ik ben het eens met Frank: gewoon doen! Niet te veel denken, niet te veel theorie, geen nieuwe hypes en flitsende namen, maar doen. Want wat je wilt is volgens mij leven zoals de jonge gemeenten in Jeruzalem en Antiochie dat deden. En dat is volgens mij ‘gewoon’: discipelschap doen met elkaar; community; kerk-zijn.
Comment by daniel — April 15, 2009 @ 3:03 pm
Bij deze een 1e antwoord op je vragen, Johan (en anderen):
http://donanobispacem.wordpress.com/2009/04/15/new-monasticism-een-antwoord/
Sorry voor de slechte opmaak. Probeer ik morgen te fixen.
Comment by karel — April 16, 2009 @ 1:14 am
Kijk… dit lijkt mij een zinnig pad om op te gaan Johan!
Waarom ontstond bijvoorbeeld de monastieke traditie van de woestijnvaders? Als antwoord op het algemeen worden van het Christendom, toch? (na het afschaffen van de vervolgingen – edict van Milaan). De kwaliteit van het Christendom ging omlaag door de influx van mensen die naar de Kerk gingen omdat het nu sociaal meer geaccepteerd was. De woestijnmannen en vrouwen waren mensen die nog geloofden in het ascetische ideaal dat Jezus en de profeten hadden voortgeleefd. Zij durfden de Schrift nog letterlijk te lezen (Je kent de biografie van Antonius de Grote vast wel, een prachtig voorbeeld). Voor hen was dit een manier om zich op een positieve manier af te zetten tegen de Kerk. Focussen op wat je wilt bereiken en niet waar je je tegen afzet (daarom vind ik ‘Protestant’ ook een vervelend woord, alsof je je identiteit ontleent aan waar je tegen bent).
Anyway, zij bleven dus wel onderdeel van de Kerk! Zij zijn ook nooit verketterd maar waren de hoogste vorm en norm. Het monnikendom heeft zo op een bijzondere manier altijd ook voor de Kerk gezorgd en haar onderwezen (opleidingsplek voor priesters en invloed op vele concilies, ontwikkelen van liturgie). Deed zij dit door theologische meesterwerken te schrijven? Ik zal niet ontkennen dat de werken van de monniken vaak (ervarings)theologische hoogstandjes zijn – van Johannes Chrysostomos tot Dorotheos van Gaza, van Johannes Klimakos tot Gregorius Palamas, van Abba Poemen tot Basilios de Grote en van de vele Gerontikon tot Gregorios van Nazianze. Al hun levens begonnen in de woestijn. Sommigen bleven daar waar mensen hen opzochten. Anderen gingen terug, net hoe de heilige Geest hen riep. Ik heb ze allemaal gelezen en dat vind ik er van. Toch zijn het ook vooral hun levens geweest waarin de grootheid van God afstraalde. Het was de bereikbaarheid van heiligheid die zij de mensen lieten zien. God veranderd mensen, niet omdat ik nu zo sociaal relevant ben… toch? Heilige geleefde en doorleefde theologie. God was zichtbaar en daarom noemen velen, en ik ook, hen heiligen.
Sommige mensen lopen weg met de Kerk van de eerste 300 jaar. Zij gaan modellen maken over hoe die kerk was en proberen dit te kopiëren. Maar het was een Kerk die haar logische vorm kreeg omdat er verdrukking was. En mensen die bij ‘de Eerste gemeente’ in Handelingen blijven steken snap ik helemaal niet… ik kruip toch ook niet terug in de placenta omdat ik baby’tjes zo mooi vindt? Maargoed, verdrukking hebben wij nu niet (niet in die zin). Dus kunnen wij onszelf beter vergelijken met de Kerk van net na 300. Christendom is in onze samenleving geaccepteerd (al belanden we wel langzaam in de marge). Daarom is van de monniken veel te leren. Vooral structuur (in vasten en gebed), buitensporige gedrevenheid en de botte eigenwijze wil om te vertrouwen op God en te doen wat Hij in de Bijbel zegt. Ga maar gewoon bidden en manden vlechten (werken). Zoek elkaar op en houd elkaar scherp. Wees ook vooral nederig – het GROOTSTE thema van de woestijnvaders. Leer vooral je eigen zwakheid kennen en ga vanuit die gebrokenheid met de genade van God aan de slag.
Vanuit ‘relevant’ willen zijn kunnen anderen wel gered worden maar misschien schiet je eigen heil er ongewild wel bij in. Start eens met het huilen over je eigen eigenwijsheid en je interessante boeken. Zegen iedereen die op je pad komt en zie Christus in iedereen die je tegenkomt dan gaan dingen vanzelf veranderen. Klinkt dit te kort door de bocht? Ik denk van niet. Het 2000 jaar monnikendom leert mij deze les.
Hoe we dus de vertaalslag van deze op een bepaalde manier wereldvreemde monnikentraditie naar vandaag kunnen maken lijkt mij inderdaad ZEER nuttig! Ik ben benieuwd…
Comment by Saittam (zonder gitaar) — April 16, 2009 @ 10:21 am
@ Saittam
Dank voor je inspirerende post!
Mee eens. Ik denk dat de tijd tussen 300 en 600 ons veel meer kan leren dan de tijd voor 300. Het ontstaan van de monastieke traditie is daarom zeer relevant voor onze tijd. Enkele vragen van mijn kant:
- is de traditie van de woestijnvaders ook niet in de buurt van de gnostici… hoe ligt die verhouding en invloed… en ergo: moeten we die kant op?
- hoe kijk je aan tegen de keltische monniken van St. Patrick en St. Colombanus. Ik vond het kleine boekje “how the irish saved civilisation” echt geweldig! Ook een eyeopener voor ons vandaag.
- hoe zou een monastieke traditie er vandaag uitzien? Eenvoud, ritme, afzondering… ik zie daar zeer belangrijke elementen in. Hoe vertaal je dit naar mensen met een commitment in deze maatschappij? Toch zoeken naar een gebouw zoals in A’dam? Ik juich dit van harte toe, maar dit kan niet iedereen… is er verbinding mogelijk? Een afgeleide monastieke levensstijl voor de gewone burger?
- Ook zou ik willen weten in hoeverre de herontdekking van de joodse context en historie invloed heeft op een nieuwe monastieke traditie. Ik geloof dat we nog nooit zoveel wisten over Jezus en Paulus als vandaag. Meer dan de monastieken vanaf de derde eeuw. Wat doen we met deze informatie? Hoe willen we Jezus volgen met socio-politieke inzichten die we nu hebben. En hoe vertalen we dit naar een nieuwe traditie?
Comment by jjterbeek — April 16, 2009 @ 10:38 am
De opmaak van mijn post (en mijn blog) is inmiddels verbeterd. Ik ga proberen mijn blog wat actiever bij te houden –> http://donanobispacem.wordpress.com
Comment by karel — April 16, 2009 @ 11:27 am
Beste Reisgenoten.
Uitermate boeiend dat dit allemaal zo bij elkaar komt. Binnen het Evangelisch werkverband (www.ewv.nl) ben ik al jaren met een zoektocht bezig naar hoe dit gedachtengoed handen en voeten krijgt.
Northumbria community hebben we zelf in renovare verband naar Nederland gehaald om hier over te spreken. De Spil in Giessenburg is een van de vindplekjes in Nederland waar dat handen en voeten krijgt. Ook met Otto de Bruijne heb ik meerdere gesprekken gehad over een “horeb” gemeenschap. De combinatie van retraitehuis-leefgemeenschap-inspiratieplek is m.i een ideale, waar ik nog steeds voor bidt en over denk.
Ik denk en werk graag mee aan dit initiatief, m.i. is er ook in de PKN-Kerk een boel mogelijk aan het worden op dit gebied.
Samen met een studentenwerker, Sander Ris zijn we in Utrecht ook aan het grondwerk bezig van het werken aan een soort koinonia-groep van theologie studenten die werk willen maken van het Bonhoeffer Model.
Kortom het wordt de hoogste tijd dat er inderdaad een tref komt,
van bidden, dromen, werken en vieren over deze zaken.
robbertjan perk
Comment by robbertjan perk — April 16, 2009 @ 12:55 pm
@ Johan (zonder basgitaar :-)
- is de traditie van de woestijnvaders ook niet in de buurt van de gnostici… hoe ligt die verhouding en invloed… en ergo: moeten we die kant op?
Met de bescheiden kennis die ik heb kan ik zeggen dat de theologie van de woestijnvaders (en de Oosterse kerkvaders) loodrecht op de gnostiek staat. Natuurlijk, er zijn altijd wel lichte ‘ontsporingen’ geweest (als je er iets over moet zeggen dan kan je beter zeggen dat er Platonische invloeden te ontdekken zijn) maar in zijn algemeenheid hoort gnostiek niet bij het Christendom, dat wisten zij ook. Het corpus van de woestijnvaders is echt niet Nag Hammadi (http://gnosis.org/welcome.html) maar levensverhalen van de mensen zelf (http://www.vitae-patrum.org.uk/)! Oftewel ORTHOPRAXIS. Gnosticisme is echt iets anders… buiten christelijk. De eerlijkheid gebied, door platonische invloeden is er soms wel wat grote nadruk gelegd op de vlees versus geest verhouding, waar vooral tegen het ‘slechte’ vlees gestreden moest worden en soms valt hen ook speculatieve allegorese te verwijten (invloed vanuit de grote catechese school in het Egyptische Alexandrië – b.v. Origenes & Demetrius, door de Orthodoxe kerk overigens mooi in balans gebracht door een minder speculatieve school in Constantinopel – b.v. Athanasius de Grote & Johannes Chrysostomos). Door de Orthodoxe kerk worden Origenes trouwens geen kerkvader genoemd… hij was te speculatief (Alverzoening etc.). Origenes staat dus niet voor de woestijnvaders in zijn algemeenheid.
Het is trouwens wel logisch dat er verwarring is op dit punt. Immers, de vaders spreken over ontwikkeling op een geestelijk weg. Ook worden termen als theosis gebruikt (bij gebrek aan een goede vertaling zou je het woord ‘vergoddelijken’ hier voor kunnen gebruiken). Dit is trouwens geen woestijnvader woord maar een begrip dat in de kern van de Oosters Orthodoxe theologie verankerd ligt. En bij vluchtig lezen denk je misschien aan een verborgen soort ingewijde kennis. Maar in onze taal komt theosis het dichtst in de buurt van wat wij ‘heiliging’ noemen. En dat is waar zij voor stonden. ‘Wees heilig want ik ben heilig’ staat er toch? En als het er staat dan is het ook mogelijk! Nietwaar? Daar zetten zij zich volledig voor in. Intiem contact met God… het licht van Gods aanwezigheid willen zien, zoals op de berg Tabor. En God vooral niet door Rede verklaren – zie het klassieke theologische gevecht tussen Oost en West in de mensen Barlaam van Seminara en Gregorius Palamas). Maargoed, zoals ik al eerder zei, de woestijnvader theologie vond zijn grond in de ‘botsing’ tussen de praktijk en de beloften van God in de Schrift (oftewel ‘de Bijbel’ al had die niet de vorm zoals wij die nu kennen). Kijk, als je je met z’n allen ergens voor inzet (en dat deden de woestijnvaders met verve) dan groeit in de gezamenlijke ervaring al snel het besef van wat werkt en wat niet werkt (en ik vertel toch niets nieuws als ik zeg dat sociologie, filosofie en religie bij elkaar horen toch?). Vandaar de focus op verhalen en spreuken en tegenstelling tot theologische verhandelingen. Dus, om een lang verhaal kort te maken… woestijnvaders waren geen gnosten!
- hoe kijk je aan tegen de keltische monniken van St. Patrick en St. Colombanus. Ik vond het kleine boekje “how the irish saved civilisation” echt geweldig! Ook een eyeopener voor ons vandaag.
Dit boekje heb ik niet gelezen, ik kan hier niks over zeggen.
- hoe zou een monastieke traditie er vandaag uitzien? Eenvoud, ritme, afzondering… ik zie daar zeer belangrijke elementen in. Hoe vertaal je dit naar mensen met een commitment in deze maatschappij? Toch zoeken naar een gebouw zoals in A’dam? Ik juich dit van harte toe, maar dit kan niet iedereen… is er verbinding mogelijk? Een afgeleide monastieke levensstijl voor de gewone burger?
Eenvoud, ritme en afzondering zijn inderdaad belangrijke elementen. Mysterie trouwens ook en dat is iets waar wij als Westerse Christenen misschien nog wel de meeste moeite mee zullen hebben. Het is een soort blindelings kinderlijk vertrouwen. Een vertrouwen dat de geloofsspier ongelofelijk kan stimuleren. Dit soort eenvoudige overgave… zou ik zo graag willen vatten maar ik snap ik niet. En ik worstel ook dagelijks met de vraag hoe ik de vertaling kan maken van een monnik naar b.v. iemand met een 40-urige baan op een flatje twee hoog met 3 kinderen en een vrouw die ook 3 dagen onregelmatig werkt.
Maar vergeet 1 ding niet. Het monnikenideaal (als je het zo mag noemen) is hoog. Als ik de E-A-E-D akkoorden op mijn gitaar probeer te spelen raak ik ontmoedigd als ik Jimmi Hendriks hoor spelen. En de amateur wielrenner raakt misschien ook ontmoedigd als hij aan Eddy Merckx denkt. Maar deze mensen mogen ook inspireren. Zij leven een ideaal voor waar wij juist energie uit mogen putten! Ik weet dat de monniken anders waren omdat zij dicht bij God leefden (en ik kom nog maar net kijken), dat was de basis waarvanuit al het andere (waar ik zo ‘jaloers’ op ben) ontstond. Zij huilden voor God om hun zonden, lazen de Bijbel als gekken en baden dag en nacht door, vastten in hun enthousiasme hun ingewanden kapot (wat wel iets te enthousiast was misschien) en gaven alles weg om totale afhankelijkheid te creëren (immers, Jezus had toch ook tegen de jongeling gezegd dat hij heilig zou zijn als hij alles weg zou geven?). Voor hen was de heilige Drie-eenheid hun leven. Ik ben nog ver van die passie af. Maar ik probeer mijn leven naar hun passie in te richten. Ik heb een orthodox gebedenboek gekocht en probeer mij te laten vormen door hun theologie die ik dagelijks bestudeer. Ik heb iconen opgehangen in de kamer en probeer mij elke keer bewust te zijn van het feit dat ik voor God leef. Ik bestudeer dagelijks de kerkvaders, zei vormen mijn enige interpretatieve lens waardoor ik de Bijbel lees. Ik bid het Jezus-gebed en vaste gebeden op vaste tijden. Ik brand wierook en sla kruizen om het geloof uit het geestelijke domein te halen en het op een bescheiden manier ook iets zichtbaars laat zijn. Christenen horen materialisten te zijn… God moet worden teruggebracht is alles wat we aanraken (en verwijt me geen pantheïsme want dat is heeeel wat anders). Ik draag een net iets te groot kruis om mijn nek… ik heb net de 40-dagen vastentijd beleeft… ga zo maar door. Kortzichtig? Misschien wel. Maar ik wil ergens komen en dit is voor mij een weg.
Ik probeer bescheiden te zijn en blijf om mij heen kijken en vooralsnog zonder ontevredenheid gewoon door te gaan op de plek waar ik zit… een Pinkstergemeente. Er zijn zo veel mannetjes met meningen. Ik probeer gewoon maar wat. Hoe het verder moet? Ideeën heb ik wel en die probeer ik enthousiast uit. Ik ben inmiddels al 8 jaar bezig. Geloven is zoeken toch? Maar niet zonder hoop! Laten we vooral met elkaar in gesprek blijven!
- Ook zou ik willen weten in hoeverre de herontdekking van de joodse context en historie invloed heeft op een nieuwe monastieke traditie. Ik geloof dat we nog nooit zoveel wisten over Jezus en Paulus als vandaag. Meer dan de monastieken vanaf de derde eeuw. Wat doen we met deze informatie? Hoe willen we Jezus volgen met socio-politieke inzichten die we nu hebben. En hoe vertalen we dit naar een nieuwe traditie?
We weten nu meer over Jezus en Paulus? Misschien kunnen we er meer over schrijven maar denk eens aan Policarpus van Smyrna, Clement van Rome en Ireneus van Lyon… daar wil ik me in dat opzicht echt niet aan te meten. Ik ben niet tegen kennis, integendeel, we moeten weten wat er gebeurt en blijven onderzoeken. Maar ik kan het niet door mijn strot krijgen om te zeggen dat wij nu een beter zicht hebben op het christendom dan de mensen die er hun leven gaven en de apostelen kenden. Want ‘zicht hebben op’ staat voor mij niet gelijk aan ‘kennis’. Een theoloog is niet iemand met een opleiding maar iemand die met hart en ziel van God houdt, voor Hem leidt en waarvan gebed zijn eerste natuur is. Daarom mijn passie voor de heiligen, de mannen en vrouwen die misschien ongeletterd maar wel theologen waren. Want nogmaals, de monastieken waren op weg naar Godskennis en die lag in de mystiek van de ervaring.
Het is overigens wel een goede vraag hoe we deze nieuwe kennis kunnen vertalen naar een eventuele nieuwe traditie. Maar zoals ik al zei, laten we stoppen met boeken lezen en schrijven en eens een echte stap maken… (en dat zeg ik ook naar mijzelf toe want ik praat ook liever dan dat ik doe). Er zijn vele dingen die we zo over zouden kunnen nemen. Tweeduizend jaar monastieke ervaring heeft een erg aan ervaringen die ook voor ons zouden werken. Maar als ik hier eenmaal over zou beginnen dan zou deze post veels te lang worden. De kern draait er in ieder geval om dat theologie iets van de praktijk moet worden.
Als mensen echt gaan zien dat Christus in ons leeft, dan gaan dingen veranderen. Dan gaan waanzinnige preken hand in hand met het bouwen van ziekenhuizen en weeshuizen (zie Johannes Chrysostomus). De waarheid zit in de praktijk, maar wij lezen liever eerst nog wat boeken. En dat is ook prima, daar begint het. (Johannes Chrysostomus sloot zichzelf ook twee jaar op in een cel met een Bijbel (waarna hij er overigens wel wat geradbraakt uitkwam :-). Het begint dus niet per se bij het aanpassen van het geloof (contextualiseren, consumer preference en marketed religion (ja, ik heb ook Berger gelezen) – al ben ik daar geen tegenstander van). Monastiek christendom begint met onversneden ascese en de vrucht van je persoonlijk (en gezamenlijke) geloofshandelen (vandaar dat de kerk ook na een tijd de monniken aanmoedigde om samen in groepen te gaan leven in plaats van losse eilandheiligen (cenobieten versus anachoreten) (en over ascetisch ideaal gesproken: http://www.romanity.org/htm/flo.01.en.the_ascetic_ideal_and_the_new_testament.01.htm).
Zoals je misschien merkt praat ik over de Orthodoxe kerk en de woestijnvaders door elkaar. Dat doe ik bewust omdat zij dit onderscheid zelf ook nooit hebben gemaakt en ze houden elkaar ook in balans. De vaders leefden de theologie van de Oosters Orthodoxe Kerk in optimale vorm, de gewone praktijk van de man in de stad was logischewijs een verdunde vorm van het monastieke ideaal (dat kan je ook prachtige zien aan de verschillen in de Liturgieën van de Kloosters en de Kerken). Ik praat ook niet over Rooms Katholiek versus Orthodox omdat dat onderscheidt er eigenlijk pas kwam na het eerste millennium (schisma van 1054).
Nogmaals er zijn ideeën genoeg om het monniken ideaal terug te halen, binnenkort ga ik daar ook actief met iemand mee aan de slag… gewoon, ik in mijn klein hoekje… je hoort wel van me (of schrijf me een e-mail…) of misschien moet ik er eens een boekje over schrijven! :-)
Comment by Saittam (zonder gitaar) — April 16, 2009 @ 2:07 pm
@ Johan (zonder basgitaar :-)
Hier antwoorden op je vraag… (en haal de vorige versie maar weg ik heb hier de opmaak van verbeterd)
- is de traditie van de woestijnvaders ook niet in de buurt van de gnostici… hoe ligt die verhouding en invloed… en ergo: moeten we die kant op?
Met de bescheiden kennis die ik heb kan ik zeggen dat de theologie van de woestijnvaders (en de Oosterse kerkvaders) loodrecht op de gnostiek staat. Natuurlijk, er zijn altijd wel lichte ‘ontsporingen’ geweest (als je er iets over moet zeggen dan kan je beter zeggen dat er Platonische invloeden te ontdekken zijn) maar in zijn algemeenheid hoort gnostiek niet bij het Christendom, dat wisten zij ook. Het corpus van de woestijnvaders is echt niet Nag Hammadi (http://gnosis.org/welcome.html) maar levensverhalen van de mensen zelf (http://www.vitae-patrum.org.uk/)! Oftewel ORTHOPRAXIS. Gnosticisme is echt iets anders… buiten christelijk. De eerlijkheid gebied, door platonische invloeden is er soms wel wat grote nadruk gelegd op de vlees versus geest verhouding, waar vooral tegen het ‘slechte’ vlees gestreden moest worden en soms valt hen ook speculatieve allegorese te verwijten (invloed vanuit de grote catechese school in het Egyptische Alexandrië – b.v. Origenes & Demetrius, door de Orthodoxe kerk overigens mooi in balans gebracht door een minder speculatieve school in Constantinopel – b.v. Athanasius de Grote & Johannes Chrysostomos). Door de Orthodoxe kerk worden Origenes trouwens geen kerkvader genoemd… hij was te speculatief (Alverzoening etc.). Origenes staat dus niet voor de woestijnvaders in zijn algemeenheid.
Het is trouwens wel logisch dat er verwarring is op dit punt. Immers, de vaders spreken over ontwikkeling op een geestelijk weg. Ook worden termen als theosis gebruikt (bij gebrek aan een goede vertaling zou je het woord ‘vergoddelijken’ hier voor kunnen gebruiken). Dit is trouwens geen woestijnvader woord maar een begrip dat in de kern van de Oosters Orthodoxe theologie verankerd ligt. En bij vluchtig lezen denk je misschien aan een verborgen soort ingewijde kennis. Maar in onze taal komt theosis het dichtst in de buurt van wat wij ‘heiliging’ noemen. En dat is waar zij voor stonden. ‘Wees heilig want ik ben heilig’ staat er toch? En als het er staat dan is het ook mogelijk! Nietwaar? Daar zetten zij zich volledig voor in. Intiem contact met God… het licht van Gods aanwezigheid willen zien, zoals op de berg Tabor. En God vooral niet door Rede verklaren – zie het klassieke theologische gevecht tussen Oost en West in de mensen Barlaam van Seminara en Gregorius Palamas). Maargoed, zoals ik al eerder zei, de woestijnvader theologie vond zijn grond in de ‘botsing’ tussen de praktijk en de beloften van God in de Schrift (oftewel ‘de Bijbel’ al had die niet de vorm zoals wij die nu kennen). Kijk, als je je met z’n allen ergens voor inzet (en dat deden de woestijnvaders met verve) dan groeit in de gezamenlijke ervaring al snel het besef van wat werkt en wat niet werkt (en ik vertel toch niets nieuws als ik zeg dat sociologie, filosofie en religie bij elkaar horen toch?). Vandaar de focus op verhalen en spreuken en tegenstelling tot theologische verhandelingen. Dus, om een lang verhaal kort te maken… woestijnvaders waren geen gnosten!
- hoe kijk je aan tegen de keltische monniken van St. Patrick en St. Colombanus. Ik vond het kleine boekje “how the irish saved civilisation” echt geweldig! Ook een eyeopener voor ons vandaag.
Dit boekje heb ik niet gelezen, ik kan hier niks over zeggen.
- hoe zou een monastieke traditie er vandaag uitzien? Eenvoud, ritme, afzondering… ik zie daar zeer belangrijke elementen in. Hoe vertaal je dit naar mensen met een commitment in deze maatschappij? Toch zoeken naar een gebouw zoals in A’dam? Ik juich dit van harte toe, maar dit kan niet iedereen… is er verbinding mogelijk? Een afgeleide monastieke levensstijl voor de gewone burger?
Eenvoud, ritme en afzondering zijn inderdaad belangrijke elementen. Mysterie trouwens ook en dat is iets waar wij als Westerse Christenen misschien nog wel de meeste moeite mee zullen hebben. Het is een soort blindelings kinderlijk vertrouwen. Een vertrouwen dat de geloofsspier ongelofelijk kan stimuleren. Dit soort eenvoudige overgave… zou ik zo graag willen vatten maar ik snap ik niet. En ik worstel ook dagelijks met de vraag hoe ik de vertaling kan maken van een monnik naar b.v. iemand met een 40-urige baan op een flatje twee hoog met 3 kinderen en een vrouw die ook 3 dagen onregelmatig werkt.
Maar vergeet 1 ding niet. Het monnikenideaal (als je het zo mag noemen) is hoog. Als ik de E-A-E-D akkoorden op mijn gitaar probeer te spelen raak ik ontmoedigd als ik Jimmi Hendriks hoor spelen. En de amateur wielrenner raakt misschien ook ontmoedigd als hij aan Eddy Merckx denkt. Maar deze mensen mogen ook inspireren. Zij leven een ideaal voor waar wij juist energie uit mogen putten! Ik weet dat de monniken anders waren omdat zij dicht bij God leefden (en ik kom nog maar net kijken), dat was de basis waarvanuit al het andere (waar ik zo ‘jaloers’ op ben) ontstond. Zij huilden voor God om hun zonden, lazen de Bijbel als gekken en baden dag en nacht door, vastten in hun enthousiasme hun ingewanden kapot (wat wel iets te enthousiast was misschien) en gaven alles weg om totale afhankelijkheid te creëren (immers, Jezus had toch ook tegen de jongeling gezegd dat hij heilig zou zijn als hij alles weg zou geven?). Voor hen was de heilige Drie-eenheid hun leven. Ik ben nog ver van die passie af. Maar ik probeer mijn leven naar hun passie in te richten. Ik heb een orthodox gebedenboek gekocht en probeer mij te laten vormen door hun theologie die ik dagelijks bestudeer. Ik heb iconen opgehangen in de kamer en probeer mij elke keer bewust te zijn van het feit dat ik voor God leef. Ik bestudeer dagelijks de kerkvaders, zei vormen mijn enige interpretatieve lens waardoor ik de Bijbel lees. Ik bid het Jezus-gebed en vaste gebeden op vaste tijden. Ik brand wierook en sla kruizen om het geloof uit het geestelijke domein te halen en het op een bescheiden manier ook iets zichtbaars laat zijn. Christenen horen materialisten te zijn… God moet worden teruggebracht is alles wat we aanraken (en verwijt me geen pantheïsme want dat is heeeel wat anders). Ik draag een net iets te groot kruis om mijn nek… ik heb net de 40-dagen vastentijd beleeft… ga zo maar door. Kortzichtig? Misschien wel. Maar ik wil ergens komen en dit is voor mij een weg.
Ik probeer bescheiden te zijn en blijf om mij heen kijken en vooralsnog zonder ontevredenheid gewoon door te gaan op de plek waar ik zit… een Pinkstergemeente. Er zijn zo veel mannetjes met meningen. Ik probeer gewoon maar wat. Hoe het verder moet? Ideeën heb ik wel en die probeer ik enthousiast uit. Ik ben inmiddels al 8 jaar bezig. Geloven is zoeken toch? Maar niet zonder hoop! Laten we vooral met elkaar in gesprek blijven!
- Ook zou ik willen weten in hoeverre de herontdekking van de joodse context en historie invloed heeft op een nieuwe monastieke traditie. Ik geloof dat we nog nooit zoveel wisten over Jezus en Paulus als vandaag. Meer dan de monastieken vanaf de derde eeuw. Wat doen we met deze informatie? Hoe willen we Jezus volgen met socio-politieke inzichten die we nu hebben. En hoe vertalen we dit naar een nieuwe traditie?
We weten nu meer over Jezus en Paulus? Misschien kunnen we er meer over schrijven maar denk eens aan Policarpus van Smyrna, Clement van Rome en Ireneus van Lyon… daar wil ik me in dat opzicht echt niet aan te meten. Ik ben niet tegen kennis, integendeel, we moeten weten wat er gebeurt en blijven onderzoeken. Maar ik kan het niet door mijn strot krijgen om te zeggen dat wij nu een beter zicht hebben op het christendom dan de mensen die er hun leven gaven en de apostelen kenden. Want ‘zicht hebben op’ staat voor mij niet gelijk aan ‘kennis’. Een theoloog is niet iemand met een opleiding maar iemand die met hart en ziel van God houdt, voor Hem leidt en waarvan gebed zijn eerste natuur is. Daarom mijn passie voor de heiligen, de mannen en vrouwen die misschien ongeletterd maar wel theologen waren. Want nogmaals, de monastieken waren op weg naar Godskennis en die lag in de mystiek van de ervaring.
Het is overigens wel een goede vraag hoe we deze nieuwe kennis kunnen vertalen naar een eventuele nieuwe traditie. Maar zoals ik al zei, laten we stoppen met boeken lezen en schrijven en eens een echte stap maken… (en dat zeg ik ook naar mijzelf toe want ik praat ook liever dan dat ik doe). Er zijn vele dingen die we zo over zouden kunnen nemen. Tweeduizend jaar monastieke ervaring heeft een erg aan ervaringen die ook voor ons zouden werken. Maar als ik hier eenmaal over zou beginnen dan zou deze post veels te lang worden. De kern draait er in ieder geval om dat theologie iets van de praktijk moet worden.
Als mensen echt gaan zien dat Christus in ons leeft, dan gaan dingen veranderen. Dan gaan waanzinnige preken hand in hand met het bouwen van ziekenhuizen en weeshuizen (zie Johannes Chrysostomus). De waarheid zit in de praktijk, maar wij lezen liever eerst nog wat boeken. En dat is ook prima, daar begint het. (Johannes Chrysostomus sloot zichzelf ook twee jaar op in een cel met een Bijbel (waarna hij er overigens wel wat geradbraakt uitkwam :-). Het begint dus niet per se bij het aanpassen van het geloof (contextualiseren, consumer preference en marketed religion (ja, ik heb ook Berger gelezen) – al ben ik daar geen tegenstander van). Monastiek christendom begint met onversneden ascese en de vrucht van je persoonlijk (en gezamenlijke) geloofshandelen (vandaar dat de kerk ook na een tijd de monniken aanmoedigde om samen in groepen te gaan leven in plaats van losse eilandheiligen (cenobieten versus anachoreten) (en over ascetisch ideaal gesproken: http://www.romanity.org/htm/flo.01.en.the_ascetic_ideal_and_the_new_testament.01.htm).
Zoals je misschien merkt praat ik over de Orthodoxe kerk en de woestijnvaders door elkaar. Dat doe ik bewust omdat zij dit onderscheid zelf ook nooit hebben gemaakt en ze houden elkaar ook in balans. De vaders leefden de theologie van de Oosters Orthodoxe Kerk in optimale vorm, de gewone praktijk van de man in de stad was logischewijs een verdunde vorm van het monastieke ideaal (dat kan je ook prachtige zien aan de verschillen in de Liturgieën van de Kloosters en de Kerken). Ik praat ook niet over Rooms Katholiek versus Orthodox omdat dat onderscheidt er eigenlijk pas kwam na het eerste millennium (schisma van 1054).
Nogmaals er zijn ideeën genoeg om het monniken ideaal terug te halen, binnenkort ga ik daar ook actief met iemand mee aan de slag… gewoon, ik in mijn klein hoekje… je hoort wel van me (of schrijf me een e-mail…) of misschien moet ik er eens een boekje over schrijven! :-)
Comment by Saittam (zonder gitaar) — April 16, 2009 @ 2:10 pm
Slow mood CO movement
wel bijzonder om zo’n golf van reacties te lezen op New monasticism van johan. Ik ben gewoon aan het doen op de Eemlandhoeve, met stevige inspiratie van Fransiscus/Bernardus in mijn ziel. Fransiscus als de ‘aangeraakte’, Bernardus als de ‘beweger’. Rondom de hoeve merk ik de vruchtbaarheid van de kloosterinspiratie - in het boek Cityside Oasis is daar iets van uitgelegd. Drie lijfwoorden van mij op dit moment: Passie (aangedaan/hartstocht), visie (visioen/droom) en lef (doen,leven is meervoud van lef-loesje). Met die drie lijfwoorden aan de gang gaan.
New monasticism: weer durven je te laten raken, laat je dromen komen en heb het lef om het te doen.
Rondom woord Slow mood komen verschillende counterinspiraties van onze moderne cultuur bij elkaar - mogelijkheid van verbinding tussen diverse culturen/domeinden van menselijk handelen.
Ik moet volgende week Stoutenburg Lezing houden voor de Fransciscaanse leefgemeenschap. Misschien heeft iemand nog inspiratie voor mij om oud/nieuw aan elkaar te verbinden!
hgroet, jan huijgen
Comment by jan huijgen — April 16, 2009 @ 5:16 pm
[...] Er is nog veel meer te vertellen. Dat komt nog wel de komende tijd. Maar nu herhaal ik nog even de verwijzing naar de post van Jan Wolsheimer: new monasticism. En neem ook de post van Johan ter Beek dan even mee: New Monasticism.NL ??? [...]
Pingback by New Monasticm: kerk en klooster « Weblog Jos Douma — April 16, 2009 @ 6:43 pm
Voor de mensen die eens een fris geluid willen horen, een mooie podcast-serie: ‘Desert spirituality for city folks’ bij Ancient Faith Radio van Bradley Nassif!
Wel 17 afleveringen… downloaden op de iPod maar :-)
http://ancientfaith.com/podcasts/nassif/P28/
Comment by Saittam (zonder gitaar) — April 16, 2009 @ 10:02 pm
Hoi Zwagert,
Een prikkelend stukje Johan. Volgens getuigt dit van je intuitieve scherpzinnigheid. Het zal je niet ontgaan zijn =) dat ik al heel wat jaren aan het genieten van de Benedictijnse spiritualiteit in de personen van Anselm Grun, Wil Derkse, Henri Nouwen (…), Thomas Merton en niet te vergeten Esther de Waal met een prachtboek op dit gebied “Zoeken naar God, de weg van Benedictus”. Ik heb Anselm Grun de hand mogen schudden toen we hem voor onze camera hadden voor “Leren leven” (mijn hand natuurlijk nooit meer gewassen =) en ook heb ik een mooi programma gemaakt met Jan Huijgen en hebben we samen boven op zijn indrukwekkende studeerkamer gepraat over Heidegger. Dooyeweerd en Dag Hammarskjold (terwijl ds vd Veer beneden koffie dronk met zijn vrouw =) Volgens mij toch de intelectuele helden van Jan. Of heb ik dit mis Jan =) Maar als je zegt dat je “gewoon maar aan het doen bent” dan siert deze eenvoud je =)
Volgens mij zit dit al langer “in de lucht” en de link met emerging en post-metafysica lijkt me niet moeilijk te vinden. Emerging vind ik behoorlijk gericht op de aansluiting met onze naaste op menselijk vlak. Gianni Vattimo zou dit secularisatie noemen in de bijbelse zin, zoals de menswording van Christus. Daarnaast werpt de anti-metafysische reacties ons ook meer terug op onszelf en zijn de grote verhalen op zijn minst verzwakt geraakt. Interpretatie is ons deel.
De menselijke kant van het christelijk geloof is ook de Benedictijnen niet vreemd. Een belangrijke leus onder hen is dat we God nooit goed leren kennen als we onszelf niet goed kennen. De menselijke zwakheid van het geloof komt zo behoorlijk in beeld. Dat wordt ook duidelijk bij Anselm Grun in zijn boekje “spiritualiteit van beneden”. Dit boekje is volgens mij de kern van zijn omvangrijke oeuvre. Daarin geeft hij aan dat er vele jaren teveel nadruk is gelegd op de spiritualteit van boven (leerstelligheid, idealen, zo hoort het). We zijn uit balans geraakt en zullen ons moeten richten op de spiritualiteit van beneden (God tegenkomen in onze zwakheid) om weer in balans te komen. Aldus Grun zoals ik hem lees. En Grun is een groot kenner van de woestijnvaders en heeft veel over hen geschreven (bijv “De hemel begint bij jezelf”)
Dit is een geluid dat heel goed past bij emergent en het zwakke denken of het zwakke geloven. Dan is er nog de Benedictijnse aandacht voor het concrete werken. God verheerlijken in de praktijk van het dagelijkse leven. Wat je ook doet voor werk. Ora et labora ls de Benedictijnen niet vreemd. Iets waar in emergent ook naar wordt verwezen. En dan nog de verbondenheid met de schepping die we bij beide terugvinden.
Dan is er nog de belangrijke plaats van de “deemoed” bij de Benedictijnen. In de BBC-serie “The Monastry” kunnen we zien hoe de Benedictijner monniken dit in de praktijk brengen als er een aantal “wereldse” gasten een lange tijd bij hun verblijven. De aansluiting van deze monniken bij deze gasten is voor mij enorm inspirerend geweest. Zo menselijk en zo doortastend. Dit komt erg overeen met mijn opvatting van zwak geloven. Het is een vorm van nederigheid waarin ruimte wordt gemaakt voor de naaste en gastvrijheid wordt betoond. Allemaal thema’s die we ook kunnen herkennen in het postmodernisme.
Het postmodernisme is heeft naast Nietzsche ook Heidegger als vader en dan zijn we weer bij Jan Huijgen die een groot fan is van Heidegger en volgens mij ook van de Benedictijnen. Dooyeweerd vond ik een merkwaardige bij Jan, maar hij heeft me overtuigd dat Dooyeweerd veel meer thuis was in Heidegger dat zijn volgelingen dat waren =) Of niet, Jan?
Bij Heidegger kunnen we lezen over de “daseins-analyse” die eigenlijk ook weer een afkeren van de grote verhalen is en een pre-rationele terugkeer naar je persoonlijke ervaring en daar ook weer je verbondenheid met de “umwelt” beleven (Zijn en tijd). Een verzwakking van derede ten gunste van de ervaring.
Maar naast de Benedictijnen zijn er natuurlijk meer monastieke ordes, die we niet zo makkelijk op een hoop kunnen gooien met de term “monastieke traditie”.
Hauerwas is volgens mij volop neo-barhtiaan. Barth is een voorstander van het persoonlijk getuigen en het verzwakken van rationaliteit en is daarbij behoorlijk beinvloed door de existentialisten die volgens mij min of meer zijn begonnen met de verzwakking van de rationaliteit ten gunste van de ervaring. Daarom komen we Kierkegaard ook weer tegen bij mensen zoals Hauerwas en Caputo. Nu zat Kierkegaard nog in zijn dialectische these-antithese-schema (Hegel) en zijn latere existentialisten overgestapt naar de fenomenologie en de hermeneutiek, die de verzwakking en de humanisering van de rede hebben bekrachtigd.
Kortom we zijn een grote familie van het zwakke geloven. Maar eerlijk is eerlijk de Benedictijnen zijn al een behoorlijk tijdje bezig en de woestijnvaders gaan nog verder terug en vertonen ook weer grote overeenkomsten met de Joods-rabijnse traditie die ook weer als “grondleggers” mogen worden gezien van de “traditie der interpretatie”, zoals we deze in de hermeneutische filosofie kunnen herkennen. Maar dat is dan weer een nieuw spoor om te gaan verkennen.
Goed ik heb lang nog niet alle verbanden gelegd, maar dit lijkt me meer dan genoeg aan reactie voor nu.
Vriendelijke groet,
Ronald
Comment by Ronald — April 17, 2009 @ 12:44 am
Overigens erg geboeid de reactie van Saltam gelezen. Dat laat ik nog even op me inwerken.
Nog 1 verband met de Spil die ook weer samenwerkt met A rocha en ook erg georienteerd is op mensen als Grun, Nouwen, Bonhoeffer met inmiddels ook een Kierkegaard weekend en lezing achter de rug =)
Maar verbanden alleen zijn niet genoeg.
Je vraag, Johan, is wat we er van kunnen leren. Ik zie wel enkele dingen die natuurlijk overlappen met anderen en waarmee lang nog niet alles is gezegd.
Volgens mij is een kernachtige gedachte om de ‘modernistische’ ‘technocratische’, ‘industriele’ ‘eurocentrische’ etc. levenswijze waarin een dominante rationaliteit gold, te verzwakken ten gunste van een ervaringsgerichte, ecologische gastvrije levenswijze van de eenvoud. Dit is door veel christenen langere tijd als strijdig gezien met de orthodoxie, maar dat veranderd nu.
Ervaringsgericht hoeft niet noodzakelijk te leiden tot extreem horizontalisme of “mmantentie zonder transcedentie. Liefde voor- en verbondenheid met de schepping is niet gelijk “New Age”. Deze angstreacties zijn inmiddels ook verzwakt vanuit nieuwe bijbels-georienteerde legitimatie. God die we tegen komen in onze ervaring waarvan we mogen getuigen en die we in onze naaste en in de rest van de schepping kunnen tegenkomen is iets wat kunnen vinden bij de mensen in het bovengenoemde “netwerk”.
Hopelijk richt de stad richt zich niet langer naar de industrie en heerst zij niet langer respectloos over het platteland. De stad draagt zorg voor de schepping en leeft in harmonie met de schepping zodat ze vanuit respect wordt gevoed door het platteland. Geen overheersing maar verzwakking.
Nu door de economische crisis het grote kapitalistische verhaal ook nog eens is verzwakt, komt er nog meer gevoeligheid en openheid om andere inspiratie-bronnen te raadplegen. Dus de weg ligt steeds meer open voor de monastieke traditie met haar economsiche regels. Als we daarin ook mogen verwijzen naar God die mens is geworden en deel van zijn schepping door Jezus Christus en ons in Hem ook de hoop heeft gegeven op de totale vernieuwing van mens en schepping dan hebben we volgens mij ook weer een mooie context om in alle vriendelijkheid en naasteliefde aan te laten sluiten op de behoefte van onze naaste in de publlieke ruimte waar we aan deelnemen.
Zoiets?
groetjes weer!
Comment by Ronald — April 17, 2009 @ 1:41 am
Excuus voor al mijn taalfouten. Als ik op een vroeger tijdstip had geschreven dan zouden het er vast enkele minder zijn =)
Comment by Ronald — April 17, 2009 @ 1:44 am
Ik ben iets belangrijks vergeten.
In het rijtje van Jan Huijgen hoort naast Dooyeweerd, Heidegger en Hammarskjold natuurlijk ook Klaas Schilder. Sorry Jan, voor dit gebrek mijnerzijds =)
En daarbij is het natuurlijk een boeiende vraag of de pre - of post-rationele gerichtheid misschien wel het zoeken is van een nieuwe balans vanuit een meer rationele geloofscontext, zoals we deze misschien ook in de context van Jos Douma kunnen herkennen en bij mensen (zoals ik) die in een moment van bezinning hebben gedacht dat ze wat aan de rationele kant hingen en besloten om hun hoofd-houding te verwisselen voor een hart-houding. Deze rationaliteit kan natuurlijk ook weer een nuttig “middel” zijn geweest om met een sterke gevoeligheid om te kunnen gaan, heb ik Jan Huijgen tijdens ons interview ongeveer horen zeggen.
Het uiterlijk- en innerlijk zwijgen zoals dit in ‘de monastieke’ traditie wordt gepraktiseerd, lijkt me ook een vorm van niet-beheersend omgaan met de schepping. Zoals Emmanuel Levinas vanuit zijn Joodse context zegt dat begrijpen eigenlijk beheersen is (het menselijk gelaat), zo geldt in ‘de monastieke’ dat het onder woorden brengen ook een vorm van beheersen is. Zwijgen is zodoende dus de controle loslaten en nederigheid en deemoed leren. Misschien wel een met de traditie van interpetatie ook een belangrijke overeenkomst met de Joodse ‘stam’ waarop wij in Christus zijn ge-ent.
groetjes!
Comment by Ronald — April 17, 2009 @ 9:02 am
[...] Er is nog veel meer te vertellen. Dat komt nog wel de komende tijd. Maar nu herhaal ik nog even de verwijzing naar de post van Jan Wolsheimer: new monasticism. En neem ook de post van Johan ter Beek dan even mee: New Monasticism.NL ??? [...]
Pingback by New Monasticism: kerk en klooster « Weblog Jos Douma — April 17, 2009 @ 9:07 am
[...] door aangeraakt en hebben behoefte er iets over te schrijven. Vind het allemaal via deze post: New Monasticism.NL ??? Ik voel overigens wel wat voor de voorzet van Brambonius om niet het Engelse ‘ new [...]
Pingback by Neo-monastiek: lectio divina en predikorde « Weblog Jos Douma — April 17, 2009 @ 1:27 pm
Nog even deze link
http://www.retraitecentrum.nl/
Zij zijn al langere tijd bezig om diverse tradities met elkaar te verbinden. Zowel reformatorisch, evangelisch, als ook katholiek (monastiek), Oosters orthodox, Keltisch etc. Dit alles nemen ze mee in een heel hun eigen sfeer van De Spil. Je kunt daar vergaderen, uitrusten, gespreksavonden bijwonen etc. Dit doen ze nog steeds met een christocentrisch accent.
Comment by Ronald — April 17, 2009 @ 3:11 pm
Hoi Ronald,
Je schreef: “Nu zat Kierkegaard nog in zijn dialectische these-antithese-schema”.
Is dat echt zo? Voor zover ik Kierkegaard ken (en van zijn omvangrijke oeuvre maar een 20-tal boeken in mijn kast staan (zowel van hem als van zijn vele pseudoniemen als over hem), maar ik zie in Kierkegaard juist een anti-filosoof van het meest pure soort. Heerlijk, mijn held!
Als iemand niet schematisch is dan is Kierkegaard het wel. Hij valt wel onder de dialectici maar volgens mij niet in de Hegeliaanse zin. De dialectiek van Kierkegaard is een hele bijzondere en ook bijzonder relevant voor de theologie, want het grijpt op een filosofisch-theologische manier terug op de theologie van de vroege Kerkvaders (het zindert van het vroeg-kerkelijke begrip: mysterie).
Voor Kierkegaard bestonden er inderdaad ‘these’ en ‘anti-these’, alleen gingen deze voor hem niet op in een synthese. Ze stonden op gespannen voet met elkaar en bleven zo ook staan. De spanning bracht juist geloof voort! Het Hegeliaanse synthetische perpetuum mobile was zelfs een onderwerp van spot voor Kierkegaard.
De mening van Kierkegaard moet overigens niet verward worden met de mening van b.v. Johannes Climakus. Johannes is een altar ego om te ontdekken wat je in de uiterste consequentie met logica kan bereiken. Het omhoog klimmen op de sporten van de ‘logische’ ladder is een goede en zeer nuttige (en noodzakelijke) oefening en brengt je dichter bij ‘het geloof’ maar is niet het geloven zelf. Immers, geloven is vanaf de hoogste sport springen om vervolgens met al je dromen en passie en verlangen datgene te grijpen wat dan binnen je bereik komt (volgens Kierkegaard). Het is er voor kiezen om de werkelijkheid te verklaren vanuit het intrinsieke onkenbare (de paradox - het geliefde thema van Kierkegaard) in plaats vanuit de logica je hoofd blijven stoten op datgene wat niet begrepen kan worden.
In dat opzicht past Kierkegaard mooi in de lijn van B. Pascal (de Gedachten), GK Chesterton (Orthodoxie) en D. Bonhoeffer (Navolging). Al deze denkers concentreerden zich rond de paradox van het christelijke geloof - en ik zie, zelfs na 8 jaar intensieve studie, nog steeds het Oosters Orthodoxe equivalent in het begrip ‘mysterie’). Allemaal grote denkers die, met ALLE respect, van verhaaltjes en loos flarden aan elkaar hangen. En met ALLE respect doel ik op het Grote Voorbeeld Zelf die Zelf ook geen systematicus maar een verhalen en parabel verteller was.
Als je trouwens de echte hartstochtelijke Kierkegaard wil ontdekken dan kan je beter anti-Climakus, een pseudoniem die in het leven werd geroepen om een boodschap te verkondigen die van zo’n grote waarheid getuigde dat hij die niet eens onder zijn eigen naam uit durfde te brengen.
Maar goed. Ik ben dus van mening dat Kierkegaard ons kan helpen om de voegkerkelijke denkers (kerkvaders en woestijnvaders) te begrijpen. Hun wereld is zo niet de onze, Kierkegaard heeft mij in ieder geval erg geholpen.
Laat er geen misverstand over bestaan, de vroege kerk had een sacramentele theologie, waar de meesten van ons vandaag de dag helemaal niets mee kunnen (als je überhaupt al kan begrijpen wat dit in de diepste kern echt betekent). Of dat goed is of niet weet ik niet? Wij zijn ook voor een groot deel gewoon product van onze cultuur, al denken wij zelf misschien erg ons best te doen daaraan te ontworstelen. Zelf ervaar ik het als een handicap, het houdt mij wel scherp. Daarom probeer ik mijzelf ook bewust in mijn denken te limiteren en mijn bizarre verklaringsdrang in toom te houden. Alsof iets pas waar kan zijn als er Systematische Theologie op bedreven kan worden.
Weg met die angst voor dingen die je niet begrijpt. Mooi dat we daar dan juist over kunnen blijven praten en verwonderen. Het botsen van onze werkelijkheid met Gods aanwezigheid brengt mij op de knieën. Ik spring van de ladder en klamp mij ergens aan vast wat we in zijn totaliteit kan bevatten (trouwens ooit wel een van “apophatic theology” gehoord? samen met “cataphatic theology” een prachtige balans. Ook hier weer… in plaats van een synthese te construeren laat de vroege kerk dus beide trillend, zinderend, vol spanning TEGENOVER elkaar staan!).
Ach, ik kan wel weer te veel gaan schrijven… ik stop maar.
Comment by Saittam (zonder gitaar) — April 17, 2009 @ 3:46 pm
Sorry Johan voor deze lappen tekst. Ik kan niet makkelijk kort en bondig zijn, hoezeer ik dit ook probeer…
Wat leuk Saltam dat Kierkegaard je held is. Dan delen we een van onze helden. Hoeveel boeken ik in mijn kast heb staan komt in de buurt van jouw aantal, maar lijkt me niet zo heel belangrijk. Ik heb ze immers nog niet allemaal helemaal gelezen =) Wat wel belangrijk voor me is, is dat hij vanaf mijn studie aan de Evangelische Hogeschool (’90) – waar hij destijds minder populair was vanwege zijn on-shaefferiaanse “sprong in het geloof” – mij heeft geholpen aan een gezonde distantie van schema’s en rationaliteit in het wijsbegeerte der wetsidee milieu waar ik toen in zat. Hij heeft mij doen focussen op het balang van mijn individuele ervaring ten opzichte van God. Door hem ben ik ook altijd kritisch gebleven op de systeembouwers en heb ik mij later geinteresseerd in mensen als Gabriel Marcel.
Je uiteenzetting over Kierkegaard komt grotendeels overeen met de manier waarop ik hem lees. Ik heb de indruk dat jij wat meer ‘thuis’ bent in zijn boeken en dit in een hele andere (oosters othodoxe) context dan de mijne op je in laat werken. Reuze boeiend.
De spanning tussen these en antithese die geloof voortbrengt, heb je mooi verwoord en herken ik helemaal. Ik ben blij dat je mij op vele punten nuanceert. Volgens mij wordt Kierkegaard met jouw weergave meer recht gedaan dan met mijn kort-door-de-bocht reactie. Ook je waarschuwing om hem niet te verwarren met Johannes Climacus etc. getuigt van veel inzicht in de geschriften van Kierkegaard. Hulde!
Toch neemt dit nog steeds niet weg dat Kierkegaard als kind van zijn tijd gebruik maakt van een dialectisch schema. Zij het heel bewust vanuit een existentieel (paradoxaal) standpunt en afkeer van de hegeliaanse synthese. Ik heb met het grootste genoegen in zijn “denken en zijn” gelezen en in zijn “ziekte tot de dood”. Volgens mijn collega (een extreem Kierkegaardfan =) zijn dat toch de boeken waarin hij het dichtst komt bij het centrum van zijn boodschap. Maar ik ben er nog lang niet klaar mee en heb dan binnenkort ook een Kierkegaard-avondje met hem en wat vrienden.
Ook je koppeling met Pascal en Bonhoeffer herken ik en ik zou aan dit rijtje zeker ook Gabriel Marcel willen toevoegen. Hij was natuurlijk een verhalenverteller (dramaturg) bij uitstek en pas daarna filosoof, die het ook nooit “zover” heeft kunnen schoppen dat hij een systematisch werk heeft kunnen schrijven. Dat heeft zijn goede vriend voor hem gedaan… Het lot van de radicale existentialist voor wie de ervaring van het leven zelf altijd weer regulerend is voor de taal en voor het schema.
Dit herken ik ook in een auteur die mij ook erg heeft geinspireerd. Naast Kierkegaard, Marcel, Levinas, Buber ben ik vooral bij Abraham Joshua Heschel onder de indruk geraakt van het niet representeerbare van God. Wat je schrijft over paradox en mysterie is al weer 20 jaar geleden door Heschel bij me binnen gekomen. Ik was toen net christen dus eigenlijk nog best onbedorven =) Je uitlating over systematische theologie is mij dan ook uit het hart gegrepen. De taal volgt de ervaring; begrijpen doen we achterwaarts terwijl het leven voorwaarts moet worden geleefd, zou onze gezamenlijke held Kierkegaard zeggen. Daarom kan systematische theologie nooit sterk prescriptief zijn als het gaat om de geloofservaring. Hooguit dienend vanuit een achteraf begrip. Dit zeg ik vanuit mijn persoonlijke ervaring. Meer heb ik immers niet…
Maar de laatste jaren heb ik geworsteld met Gianni Vattimo (een anti-paapse en misschien ook wel anti-hierarchische katholiek). Aanvankelijk stonden veel uitspraken me tegen. Zo ook een uitspraak over Kierkegaard dat bij hem de sprong nog noodzakelijk was vanwege zijn dialectische methodiek. Mijn Kierkegaard vriend, die ik dit voorlegde zei toen gelijk dat Kierkegaard dit niet alleen als een methodisch kunstje hanteerde, maar dat het voor hem te maken had met zijn exitentiele beleving van de paradox. En ook dat kon ik meemaken.
Toch ben ik de laatste tijd steeds enthousiaster geraakt over de hermeneutiek en naarmate ik er meer van leer, merk ik ook dat ik hierdoor verder kom in mijn geloofsverstaan. Ik ben via Vattimo naar mijn gevoel toch weer een stap verder gekomen. Terwijl ik nog steeds om de paradox heen cirkel. In “Het woord is geest geworden” brengt Vattimo de menswording van God in het centrum van de paradox. Dit ziet Vattimo als een radicale doorbreking van alle metafysica en van alle metafysische schema’s. Zo ook die van de dialectische metafysica. is mijn interpretatie van zijn standpunt.
De paradox wil ik laten staan, maar in plaats van de dialectische methode zie ik nu meer heil in de hermeneutische cirkel. We zijn “teruggeworpen” op interpretatie die geen harde dialectiek hanteert van these en antithese - waaruit we een geloofssprong moeten maken - maar een meervoudige rationaliteit (taalspelen) die ook nog eens contextgebonden is en die in ons eigen leven wordt toegepast in de interpretatie en de herinterpretatie. Deze hermeneutische cirkel(s) zag ik al ontstaan bij Gabriel Marcel en herken ik in uitgewerkte vorm bij Gianni Vattimo die natuurlijk al weer wat jaren in de leer was geweest bij Gadammer.
Ondanks de scherpzinnige creativiteit van Kierkegaard en zijn meerzinnig gebruik van de dialectiek, had hij in die tijd nog geen beschikking over de fenomenologie en de hermeneutiek. En daar doelt mijn opmerking eigenlijk op. In mijn optiek heeft hij de mensen wel gewezen in die richting, maar hij heeft er zelf geen gebruik meer van kunnen maken. Het lijkt me dan ook een boeiend gedachtenexperiment wat Kierkegaard had gedaan als de hermeneutiek wel tot zijn beschikking stond. Net zoals de dialectiek voor Kierkegaard niet alleen een instrument was, is ook de hermeneutische interpretatie meer dan een instrument voor velen die haar gebruiken. Het is voor velen toch de articulatie van de ervaring zelf geworden. De ervaring die zich in deze cirkel van verstaan voltrekt en wars is van funderingsconstructies.
Dit is – volgens mij - ook de verzwakking van de moderniteit geworden en heeft de postmoderniteit in het zadel geholpen.
Dit is – beste Saltam – mijn poging om dit ingewikkelde proces voor mezelf onder woorden te brengen en zo wat te vereenvoudigen. Het is maar een interpretatie van mij. Maar misschien kan jij een boeiende aanvulling of correctie geven. Ik ben benieuwd naar je reactie. Je mag altijd reageren op mijn blog (http://zwakgeloven.wordpress.com en http://zijnenhebben.wordpress.com
Wat mij trouwens dichterbij de woestijnvaders heeft geholpen is enerzijds de lezing van Anselm Grun, maar ook de Joods-rabijnse literatuur. Veel verhalen die we daarin tegenkomen. lijken veel op de verhalen over de woestijnvaders. Allemaal erg boeiend.
Ik ben nog benieuwd geworden naar de apopphatic theologie en de cataphatic theology. Ik had er nooit van gehoord. Maar ik ben dan ook niet heel erg thuis in de theologie.
Maar ik ben zeer blij met je bijdrage Saltam. Je hebt Kierkegaard meer recht gedaan, is mijn indruk en bedankt daarvoor en het ga je goed!
Ronald
Comment by Ronald — April 19, 2009 @ 11:50 pm
Mmmm ik heb twee keer geporbeerd een reply te posten op jou reactie Ronald maar op een of andere manier verschijnt het niet hier…. sorry.
Comment by Saittam (zonder gitaar) — April 21, 2009 @ 7:04 pm
Bedankt voor het starten van dit gesprek, Johan.
Ik ben een beetje een hekkesluiter in deze discussie, maar heb hier in het verleden regelmatig over geblogd en inmiddels ook een flink aantal communities bezocht en met elkaar in contact gebracht. Vorig jaar hebben we vanuit Connect Europe een Europees ‘leerweekend’ over communities georganiseerd en ik zie dat overal in Europa er een groeiende focus is op het monastieke model. Er is ook een grote diversiteit in hoe dat dan gestalte krijgt.
Ik begrijp de reactie van ‘practitioners’ Frank en Daniël, maar bij de helft van de communities komen problemen voort uit onheldere uitgangspunten en communicatie, dus doordenking vooraf en terwijl je bezig bent kan bepaald geen kwaad.
Johan, ik wil wel meewerken aan een ontmoeting over dit onderwerp. Laat het maar weten.
Comment by Marc — April 23, 2009 @ 1:44 pm
Altijd nuttig om de gedachten te scherpen door confrontatie.
Comment by AdR — April 27, 2009 @ 9:29 am
[...] weblogs wordt er geschreven en gediscussieerd over een nieuwe vorm van monasticisme (zie hier, hier, hier en hier). Erg interessant! Het vormen van kloosterordes, [...]
Pingback by Nieuw monasticme of oude gemeente? | bagamoyo — April 27, 2009 @ 3:22 pm