
Aan inspiratie, enthousiasme en veel humor zal het niet liggen. Het bezoek van Shane Claiborne en Chris & Cassie Haw was een groot succes. Meer dan 200 bezoekers, geweldige lezingen en een goed ontbijt in KEEK begeleiden de presentatie van het boek “Hoe Jezus de wereld op zijn kop zet”. Persoonlijk werd ik erg enthousiast van het potentieel aan jong-volwassenen in de zaal. Tijdens het niet al te spannende forum werd mij de vraag gesteld of er nog veel christenen zijn in Nederland (die een verschil kunnen maken) dacht ik vooral aan de 200 mensen voor me: wat een mogelijkheden zijn er als we oppakken was Shane en Chris ons mee willen geven.
Maar is Nederland klaar voor een beweging zoals het “New Monasticism” van Shane en Chris. Ik ben daar momenteel nog erg pessimistisch over. Vrijdag en zaterdag werd me opnieuw duidelijk dat we erg ver achter lopen op onze Amerikaanse broeders en zusters. Dat neemt natuurlijk niet dat er hoopvolle signalen zijn. Ik denk aan Matthijs Vlaardingerbroek en Daniel de Wolf in Den Haag en Rotterdam die met Urban Expression heel goed werk doen. Ik denk aan de bezinning binnen het Emerging Netwerk op theologie en praktijk van kerk-zijn. Ik denk aan Overhoop en de Warmoestuin van Frank Mulder en Karel Smouter in Utrecht en Amsterdam. Genoeg om niet te wanhopen!
Waarom toch pessimistisch?
- Het werd me duidelijk dat we in NL nog steeds gevangen zitten in de oude tegenstellingen tussen orthodox en liberaal, evangelisch en vrijzinnig, rechts en links… We hebben kennelijk maar 1 soort meetlat die diep in ons systeem zit. We hebben het steeds over “opschuiven naar” of “een slingerbeweging”. We vergelijken de beweging van Gods Koninkrijk en de aandacht voor gerechtigheid met de jaren 70 en 80 en noemen het laagdunkend een “social gospel”. Ook vrijdag liet Arenda Haasnoot doorschemeren een beetje benauwd te zijn voor een herhaling van het conciliair proces uit de jaren 80 met kernwoorden als “gerechtigheid” en “heelheid van de schepping”. Er wordt terecht gesteld dat er binnen deze beweging nauwelijks aandacht was voor “evangelicale” zaken als vergeving van zonden en de kruisdood van Christus. Volgens mij zijn dit achterhaalde gevechten van de vorige eeuw. Juist de nieuwe theologie waar Chris Haw het over heeft laat zien dat deze achterhoedegevechten niet meer relevant zijn.
- Hoeveel Nederlandse bezoekers van het symposium weten iets af van de bronnen die Shane en Chris noemden. Laat ik ze even herhalen: John Howard Yoder en Stanley Hauerwas. Deze theologen horen thuis in het rijtje van inspirerende verhalen van de radicale passifisten zoals de Mennonieten en de Amish. We genieten, lachen en zijn ontroerd door de verhalen en voorbeelden, maar snappen we ook de theologische achtergronden? Ik weet wel zeker van niet. Onze Nederlandse kerkgeschiedenis loopt via de reformatie en heeft elke vorm van ana-baptisme om zeep geholpen. Even voor de duidelijkheid: de evangelische beweging of het baptisme heeft nauwelijks iets met ana-baptisme te maken, maar is een radicale vorm van reformatie. Onze visie op het heil, de kerk en vooral politiek is ingegeven door onze protestante traditie en haar radicale variant: de evangelische beweging.
- Vooral de verhouding tussen kerk en staat, evangelie en politiek is in de protestante traditie een heel andere dan die in de ana-baptistische beweging. Zeker als we iets willen leren van het “new monasticism”, nieuwe leefgemeenschappen als “counter culture” dan zullen we in gesprek moeten gaan met Yoder en Hauerwas. Zelf zou ik daar voor een goede discussie Oliver O’Donovan aan toe willen voegen. We moeten wortel schieten in deze traditie. Dat ik daar niet de enige in ben bewijzen de oproepen van Dr. Stefan Paas en Dr. Paul op de dag van “Postmodern Gereformeerd”. Beide deden een pleidooi voor het leren uit deze Ana-baptistische traditie. Op enthousiasme alleen halen we het niet: we moeten naar de bronnen terug!
- Wat mij ook opviel was het gemak waarmee Chris Haw de joodse narratieve theologie gebruikt. Even tussen neus een lippen vertelt hij dat God helemaal geen zondvloed wilde. Niet alleen vanwege de regenboog achteraf, maar ook omdat het verhaal afkomstig is van de Jahwist als bron… Dit is dus een menselijke manier van vertellen. Joden gebruiken oude mythen van een zondvloed, maar dit is niet Gods oplossing. De toren van Babel evenmin, maar wel de roeping van Abram en Sara om een zegen te zijn voor de wereld: een counter-culture. Deze pure moderne (bronnen-)theologie is in NL nog nauwelijks te gebruiken in orthodox-evangelicale kringen. Toch krijgt Haw het voor elkaar zonder 1 kritische vraag! En het werkt! Je krijgt via moderne theologie een krachtigere visie op Jezus!
- Dus is het antwoord eenvoudig: in onze tijd is het geen enkel probleem om de nieuwste theologische inzichten te gebruiken, is het mogelijk om te twijfelen, is het mogelijk om heel nieuwe (of heel andere maar heel oude) theologische tradities te gebruiken en juist erg veel passie te hebben voor Jezus en zijn Koninkrijk.
- Wel is het makkelijker om naar een Amerikaan te luisteren. Vreemd ogen dwingen en in het Engels klinkt het allemaal inspirerend en vertrouwd. Zetten we een Nederlander op het podium, dan schieten we z’n kop er af. We hebben een enorm autoriteitsprobleem. Ik merk het ook in discussie rondom vernieuwing in Nederland. We mogen naar hartenlust discussiëren, maar opbouwen… ho maar! We hebben zogenaamd veel respect voor Engels en Amerikaanse monastieke tradities, maar niemand kent de 12 marks of new monasticisme uit z’n hoofd. Toch zullen we naar een eigen Nederlandse nieuwe monastieke traditie toe moeten en dat gesprek niet uit de weg gaan. We moeten theologisch wortel schieten, creatief en Nederlands-contextueel verbeelden en radicaal Jezus navolgen vanuit deze wortels en verbeelding.